Recenzje

[9] “The Laramie Project” i “The Laramie Project: Ten Years Later” Moises Kaufman i Tectonic Theater Project – recenzja

Okrutne i brutalne zabójstwo Matthewa Sheparda było wydarzeniem, które wstrząsnęło opinią publiczną w Ameryce. 21 letni, niewinny chłopak, którego jedyną “zbrodnią” było bycie gejem i który umierał przez wiele godzin przywiązany do płotu, z pękniętą czaszką wywarł wielki wpływ na USA i Laramie, miasteczko, w którym żył.

Mimo tego, że ów mord był bardzo głośno komentowany w mediach światowych, mam wrażenie, że ważkość tego wydarzenia blednie w porównaniu z innym, powiązanym. Członkowie nowojorskiego Tectonic Theater Project postanowili przyjechać do Laramie i przeprowadzić wywiady z mieszkańcami, by lepiej poznać i zrozumieć całe wydarzenie. Ostatecznie, projekt ten trwał półtora roku i poskutkował napisaniem dramatu-dokumentu The Laramie Project. Powstałe dzieło traktuje o homofobii, przemocy, ignorancji, a także o tym, jak mała, intymna społeczność reaguje na zbrodnię, która miała miejsce w jej granicach.

Po dziesięciu latach autorzy postanowili wrócić do Laramie, by sprawdzić, jak po upływie dekady medialne, okrutne morderstwo wpłynęło na mieszkańców. Wersja przedstawienia teatralnego, którą posiadam, zawiera obydwa dramaty. Po ich przeczytaniu uważam, że tak właśnie powinny być traktowane – jako całość w dwóch częściach.

Całe dwa przedstawienia to w stu procentach cytaty, słowa, które prawdziwi ludzie wypowiedzieli w obliczu prawdziwej tragedii. W znacznej większości są to wypowiedzi mieszkańców Laramie, ale zdarzają się także – co oczywiste – pytania zadawane przez członków grupy teatralnej i wpisy z ich pamiętników i dzienników, które wprowadzają w dane zagadnienie i umieszczają je w odpowiednim kontekście. 

W dramatach nie ma scen jako takich, zamiast nich występują “momenty”, które skupiają się na danym temacie. Z perspektywy widza w teatrze, w przeciwieństwie do czytelnika książki, przejście między danymi momentami nie musi być aż tak oczywiste, ale nie uważam tego za jakąś wielką wadę. W The Laramie Project liczy się to, co i kto powiedział, starcie perspektyw, punktów widzenia, a nie to, w której dokładnie “scenie” padło jakie słowo.

Jak wspomniałem, ten scenariusz jest rodzajem dokumentu i myślę, że osoby, które lubią kino dokumentalne natychmiast zafascynują się i tym dramatem. Dokumentowane wypowiedzi można w zasadzie podzielić na dwie – trzy, jeśli uwzględnimy Ten Years Later – grupy. Pierwsze z nich są w miarę oczywiste – istniejące w The Laramie Project osoby rozumiejące przyczyny i rozmiar tragedii oraz okrucieństwa, które spotkało nie tylko Matta, ale i krajową społeczność LGBT wraz z jego morderstwem. Bardzo często są to same osoby nieheteronormatywne, zmęczone takim a nie innym traktowaniem w Wyoming końca lat 90-tych. Druga grupa to osoby o poglądach homofobicznych, nie czujące żadnego zażenowania przed wypowiadaniem swoich wstecznych wypowiedzi. Dosyć powiedzieć, że czytając pierwszą część przedstawienia teatralnego, wyczytałem, że “geje mają agendę i wykorzystują tą zbrodnię, by ją posunąć dalej” i “no, myślę, że Matthew także jest odpowiedzialny za to, co się stało, gdzieś tak w 50%”.

Trzecią perspektywę najlepiej widać w The Laramie Project: Ten Years Later. Możemy nazwać ją punktem widzenia rewizjonistycznym, zgodnie z którym “to był zwykły rabunek bądź zbrodnia w wyniku handlu narkotykami” (w tym punkcie widzenia Matt był handlarzem, a jego mordercy niezadowolonymi klientami), i “to wcale nie była zbrodnia z nienawiści”. 

Pomijając brak logiki i twardych dowodów w tym stwierdzeniu – mam zamiar poświęcić temu osobną notkę blogową – widać tu pewien mechanizm obronny, który mieszkańcy Laramie przyjęli jako społeczność, najpewniej po to, by nie czuć aż tak wielkiego wstydu i jakoś iść przez życie z podniesioną głową. 

Bardzo dziękuję twórcom tego przedstawienia, jeśli mam być szczery. Ukazali w szczegółach wiele mechanizmów społecznych, które miały miejsce w małej, zamkniętej społeczności tuż po morderstwie i na przestrzeni 10 lat po nim. Dziki przeczytaniu tego dramatu myślę, że rozumiem lepiej małomiasteczkowy styl myślenia, podziały społeczne, które mogą w nim wystąpić, jak i oczywiście homofobię i to, do jakich czynów i słów może ona doprowadzić. Myślę, że będąc socjologiem bądź etykiem, mógłbym oprzeć o ten utwór sceniczny całą pracę badawczą i to dosyć sporych rozmiarów.

Skoro o tym mówimy, nie do przecenienia jest wartość edukacyjna całego dramatu. O ile się orientuję w szkołach w USA jest on wykorzystywany, by uczyć młodych ludzi o uprzedzeniach, mowie nienawiści i zbrodniach nienawiści. Dzięki The Laramie Project od 20 lat dzieci w Ameryce mają zapewnione wykształcenie społeczne i obywatelskie na pierwszorzędnym poziomie. 

Pozostaje dla mnie tajemnicą, czemu tak ważne i mądre przedstawienie teatralne po dziś dzień nie zostało wydane w Polsce (przynajmniej tyle dobrego, że czasami można je zobaczyć, wystawiane w polskich teatrach, o ile się orientuję). Mam wrażenie, że mój naród i kraj, być może nie będąc tego w ogóle świadomym, odgrodził się od czegoś bardzo pięknego i inteligentnie napisanego. Nie ukrywam, że sprawia mi to przykrość. 

Podsumowując, jakimi książkami są The Laramie Project i The Laramie Project: Ten Years After? Powiem wprost – jestem w szoku, jakie to jest dobre! Otrzymujemy 200 stron inteligentnego, autentycznego i aż proszącego się o analizę utworu, który otwiera umysły i serca. Twórcom tych przedstawień udała się bardzo trudna sztuka – zbudować coś pięknego i dobrego na fundamencie okrucieństwa i przemocy. Wierzę, że to najlepsze możliwe upamiętnienie pamięci Matthewa i dar dla jego żyjącej rodziny, coś, co nadało całemu ich cierpieniu pewien sens i cel. Nie jestem w stanie powiedzieć jak bardzo mi się ten utwór podoba. To absolutnie najlepsze z najlepszego, co oferuje literatura. 

Ocena: Starred! 6/5
Ocena: Starred! 6/5

DANE O KSIĄŻCE:

Tytuł: The Laramie Project i The Laramie project: Ten Years Later

Autor: Moses Kaufman, Tectonic Theater Project, Leigh Fondakowski, Greg Pierotti, Andy Paris, Stephen Belber,

Stron: 202

Wydawnictwo: Vintage Books

Rok: 2014

Oprawa: miękka

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s